Problem nieświadomego zgrzytania zębami i zaciskania szczęk dotyczy nie tylko pacjenta, który zmaga się z tą przypadłością. Jest także uciążliwy dla innych, ponieważ charakterystyczny dźwięk pocierania o szkliwo może być tak głośny, że uniemożliwia sen oraz zakłóca wykonywanie obowiązków zawodowych. Dolegliwość ta określana jest jako bruksizm. Występuje najczęściej podczas snu, jednak zdarza się również w trakcie dnia. Jest to choroba uważana za psychosomatyczną, a nie jak sądzono wcześniej tylko stomatologiczną. Powoduje wiele przykrych dolegliwości w obrębie jamy ustnej, a także głowy. Jej konsekwencją mogą być złamane i rozchwiane zęby, a nawet zaburzenia równowagi. Jakie są przyczyny bruksizmu? Jak leczyć tę chorobę? Czy są domowe sposoby na zgrzytanie zębami? Na te i inne pytania odpowiadamy w tym artykule
Bruksizm – przyczyny, objawy i metody leczenia bruksizmu
Bruksizm jest chorobą o podłożu psychologicznym, jak też zaburzeniem układu ruchowego narządu żucia. To nieświadome i mimowolne zgrzytanie zębami żuchwy o zęby szczęki, a także ich zaciskanie. Polega na nadmiernej aktywności mięśni stawu skroniowo-żuchwowego. Najczęściej pojawia się w nocy podczas snu. Siła z jaką osoba dotknięta tą chorobą zaciska szczęki jest 10 razy większa, niż w trakcie spożywania i gryzienia twardych pokarmów. Dopiero objawy sprawiają, że zdaje sobie sprawę z problemu. Słowo „bruksizm” pochodzi z języka greckiego i oznacza „zgrzytanie zębami”.
Leczenie bruksizmu zależy od jego podłoża. Osoba, która się z nim zmaga może korzystać z pomocy stomatologa, psychoterapeuty, psychiatry, neurologa, a także fizykoterapeuty.
Szacuje się, że zgrzytanie zębami dotyka ok. 8-10% populacji na całym świecie. Najczęściej zmagają się z nim osoby między 25, a 45 rokiem życia. W zdecydowanej większości schorzenie to występuje u kobiet, niż u mężczyzn. Niestety nie omija również dzieci i młodzieży.
Bruksizm – objawy zgrzytania zębami
Początkowo pacjent może nie wiedzieć, że zmaga się z bruksizmem, jeśli zgrzytanie zębami w jego przypadku ma miejsce tylko nocą podczas snu. Dopiero w późniejszym okresie zaczyna odczuwać ból w okolicy szczęki oraz żuchwy. Dolegliwości, które pojawiają się zaraz po przebudzeniu dotyczą również uzębienia. Niekiedy dopiero w trakcie wizyty u stomatologa można się dowiedzieć o problemie. Wśród objawów bruksizmu wymienia się:
- bóle głowy, pleców ucha, szyi oraz obręczy barkowej,
- napięcia mięśniowe głowy, karku, pleców,
- odczuwalną bolesność przy dotykaniu okolic stawu skroniowo-żuchwowego,
- zaburzenia słuchu,
- niespokojny sen,
- szum w uszach,
- trudności w trakcie połykania pokarmów i przełykania śliny,
- ograniczoną ruchomość stawu skroniowo-żuchwowego, a nawet jego zwichnięcie,
- przeskakiwanie żuchwy,
- zmiana kształtu twarzy w wyniku rozbudowy mięśni okolic żuchwy,
- charakterystyczne trzaski w obrębie żuchwy i szczęki,
- wady zgryzu,
- nadwrażliwość zębów,
- dolegliwości bólowe zębów,
- pęknięcia szkliwa,
- ścieranie powierzchni żującej zębów,
- ubytki,
- rozwój próchnicy,
- złamania zębów,
- rozchwiania zębów,
- krwawienie dziąseł,
- obniżanie się dziąseł,
- stany zapalne i infekcja w obrębie jamy ustnej.
Bruksizm – przyczyny zgrzytania zębami
Bruksizm można podzielić na kilka rodzajów. Jednym z nich jest bruksizm pierwotny. W tym przypadku trudno jest ustalić dlaczego doszło do zaburzeń. Kolejny rodzaj to bruksizm wtórny, który wynika z konkretnych przyczyn. Zaburzenie to dzieli się również na zgrzytanie zębami w nocy (bruksizm nocny), zaliczane do parasomni oraz w ciągu dnia.
Do przyczyn bruksizmu zalicza się:
- uwarunkowania genetyczne – bruksizm u rodziców stanowi ryzyko wystąpienia zaburzenia u dzieci,
- długotrwały stres – ciągłe podenerwowanie, niepokój, napięcie, stany lękowe, nerwice, syndrom stresu pourazowego – wszystkie te elementy mogą wywołać nieświadome zaciskanie zębów i zgrzytanie nimi,
- choroby związane z układem nerwowym – do zaburzenia może dojść w wyniku uszkodzeń mózgu oraz chorób np. choroby Parkinsona,
- wady zgryzu – bruksizm może wystąpić u osób, które nie zostały poddane leczeniu ortodontycznemu. Zwłaszcza zgryz głęboki i tyłozgryz są czynnikami które wpływają na wystąpienie zaburzeń,
- zaburzenia senne – na wystąpienie bruksizmu mogą wpływać takie dolegliwości jak bezdech senny, nocne lęki, nieregularne godziny snu,
- używki – osoba, która tuż przed snem pije alkohol, napoje z kofeiną, czy też przyjmuje substancje odurzające, zwiększa ryzyko wystąpienia bruksizmu,
- przyjmowanie niektórych leków – leki antydepresyjne, psychotropowe i przeciwlękowe mogą spowodować bruksizm,
- zakażenie owsikami – pasożyty wpływają na wystąpienie u dzieci nocnego zgrzytania zębami.
Bruksizm – leczenie zgrzytania zębami
Leczenie bruksizmu zależy od przyczyny, która go wywołała. Przez długi czas pacjent może nie zdawać sobie sprawy z choroby, jednak dopiero objawy powodują, że udaje się do stomatologa. W wielu przypadkach dopiero ten specjalista diagnozuje zaburzenie i podpowiada jakie należy podjąć kroki, żeby sobie z nim poradzić lub zminimalizować dolegliwości. Wszystko zależy od indywidualnego przypadku.
Jeśli bruksizm wynika z przewlekłego stresu, problemów emocjonalnych, czy też nerwic, wtedy należy skonsultować się psychoterapeutą. Leczenie polega na określeniu przyczyn zaburzenia. W tym przypadku stosuje się techniki relaksacyjne, medytacje, muzykoterapię, a niekiedy konieczne jest przyjmowanie właściwych farmaceutyków. Bruksizm leczy się również korzystając z terapii behawioralnej.
W przypadku wad zgryzu, bólu głowy oraz napięć mięśniowych dobrym pomysłem będzie skorzystanie z pomocy fizjoterapeuty stomatologicznego. Jego zadaniem jest przywrócenie równowagi mięśniowej oraz poprawy funkcjonowania stawu odpowiedzialnego za narząd żucia. Pacjent wykonuje odpowiednie ćwiczenia, uczy się prawidłowego oddychania, poddaje masażom, a także zmienia swoje nawyki żywieniowe.
Leczenie bruksizmu – szyna relaksacyjna i inne metody ograniczające zaciskanie zębów
Skuteczną ochroną szkliwa przed destrukcyjnymi skutkami mimowolnego zaciskania zębów jest używanie szyny relaksacyjnej, czyli specjalnej nakładki na uzębienie. Stosują ją osoby, które zmagają się z bruksizmem nocnym. Jej rozmiar i kształt dobiera się indywidualnie dla konkretnego pacjenta. Dzięki szynie zęby górne zostają oddzielone od dolnych, co zapobiega naciskowi. Nakładka ma miękką strukturę i jest przezroczysta. Niestety nie leczy źródła problemu, tylko zabezpiecza przed ścieraniem i uszkadzaniem szkliwa, jako rozwiązanie doraźne.
Do innych metod ograniczających zgrzytanie zębami zalicza się:
– leczenie stomatologiczne – korekta wypełnień, stosowanie metod polegających na odciążaniu zębów, a także likwidowanie urazów zgryzowych, odbudowa uszkodzonych powierzchni żujących,
– leczenie ortodontyczne – stosuje się, gdy przyczyną są np. wady zgryzu.
Konsekwencje nieleczonego bruksizmu – zwichnięcie stawu skroniowo-żuchwowego, pękanie szkliwa, obniżenie dziąseł, ograniczona ruchomość i przeskakiwanie żuchwy
Bagatelizowanie bruksizmu może skutkować nasileniem się objawów. Pęknięcie szkliwa prowadzi do coraz większego uszkadzania zębów, a także sprzyja rozwojowi próchnicy. Może wystąpić rozchwianie zębów, a nawet ich utrata. Pacjent częściej narzeka na bóle głowy (migreny), szumy w uszach oraz zaburzenia widzenia. Ma też problemy z szerszym otwieraniem ust i przeskakiwaniem żuchwy. Pojawiają się napięcia mięśniowe nie tylko w okolicy twarzy, ale również np. w obszarze obręczy barkowej. Niekiedy występuje zaniku kości w tych częściach twarzy. Staw skroniowo-żuchwowy przestaje sprawnie funkcjonować, a w jego obszarze może występować stan zapalny. Bywa że dochodzi do obniżenia dziąseł.
Proponowane zabiegi na bruksizm
Jednym ze skutecznych sposobów leczenia bruksizmu jest zastosowanie zabiegów z wykorzystaniem botoksu, czyli toksyny botulinowej. Ten sposób umożliwia osłabienie mięśni żwaczy i zmniejszenie ich napięcia, dzięki czemu dolegliwości związane ze zgrzytaniem zębami mogą ustąpić już po ok. trzech dniach. W niektórych wypadkach pozytywne efekty przynoszą dwa zabiegi co sześć miesięcy, a w innych nawet kilkanaście.
Botoks (toksyna botulinowa) u pacjentów zgrzytających zębami
Zastosowanie botoksu powoduje ustanie objawów bruksizmu. Toksyna botulinowa powoduje szybkie rozluźnienie mięśni. Za jej pomocą można również niwelować zmarszczki, bruzdy oraz zmieniać rysy twarzy, co wykorzystuje się w medycynie estetycznej. Zabieg zastosowania botoksu w walce z bruksizmem jest nieinwazyjny i trwa kilka minut. Dla podtrzymania efektów należy go powtarzać co 8 miesięcy.
Tej metody nie należy stosować u:
- osób z alergią na toksynę botulinową,
- kobiet będących w ciąży,
- matek karmiących piersią.
Domowe sposoby na bruksizm
Przy pojawieniu się bólu, na szczękę warto przykładać chłodne kompresy. Jeśli jest nagły, wtedy można zastosować rozgrzewające maści. Ulgę przynosi też automasaż twarzy, karku i ramion. Lepiej jest zrezygnować ze spożywania twardych produktów.
Ćwiczenia do wykonania w domu na zgrzytanie zębami
- Przez kilka minut otwieraj i zamykaj usta.
- Dwa palce dłoni ułóż na policzku i masuj je nimi wykonując koliste ruchy, aż do spadku napięcia. – W ten sam sposób masuj okolice skroni za uchem.
- Delikatnie szczyp i rozciągaj policzki palcami dłoni.
- W każdej wolnej chwili przykładaj język do górnego podniebienia, tak żeby oddzielać od siebie dolny i górny łuk zębowy.
- Z delikatnie otwartymi ustami kląskaj językiem naśladując jazdę konną.